Xung đột tại khu vực Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, kéo theo giá dầu thô tăng cao. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), giá dầu Brent có thời điểm vượt 90 USD/thùng, tăng khoảng 15 - 20 phần trăm so với đầu năm, do lo ngại gián đoạn nguồn cung từ các quốc gia sản xuất lớn trong khu vực.
Việt Nam là quốc gia nhập khẩu phần lớn nhiên liệu, vì vậy mọi biến động của giá dầu thế giới đều tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất trong nước, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp.
Chi phí nhiên liệu trong nông nghiệp tăng đáng kể
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiên liệu phục vụ cơ giới hóa như máy cày, máy gặt, máy bơm nước và vận chuyển chiếm khoảng 10 - 20 phần trăm tổng chi phí sản xuất đối với nhiều loại cây trồng.
Trong sản xuất lúa, chi phí vận hành máy móc và bơm tưới có thể chiếm khoảng 15 phần trăm tổng chi phí canh tác mỗi vụ. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí sản xuất lúa và các cây trồng khác cũng tăng theo.
Theo thống kê của Tổng cục Thống kê, giá nhiên liệu tăng 10 phần trăm có thể làm chi phí sản xuất nông nghiệp tăng từ 2 - 4 phần trăm, tùy từng ngành.
Giá phân bón chịu tác động từ giá năng lượng
Ngoài nhiên liệu, giá dầu còn ảnh hưởng trực tiếp đến giá phân bón và hóa chất nông nghiệp. Theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), chi phí năng lượng chiếm khoảng 60 - 70 phần trăm giá thành sản xuất phân đạm urê.
Khi giá năng lượng tăng, giá phân bón thường tăng theo. Trong giai đoạn biến động năng lượng năm 2022, giá phân urê thế giới từng tăng hơn 70 phần trăm so với mức trung bình trước đó.
Tại Việt Nam, theo số liệu của Bộ Công Thương, giá một số loại phân bón đã có thời điểm tăng 15 - 20 phần trăm khi chi phí sản xuất và vận chuyển tăng.
Áp lực lên giá thành nông sản
Khi chi phí sản xuất tăng, giá thành nông sản cũng có xu hướng tăng. Tuy nhiên, không phải lúc nào nông dân cũng có thể tăng giá bán tương ứng.
Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), trong nhiều trường hợp, người nông dân phải hấp thụ phần chi phí tăng thêm, khiến lợi nhuận giảm, đặc biệt với các cây trồng có biên lợi nhuận thấp như lúa.
Ví dụ, chi phí sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long hiện dao động khoảng 3.500 - 4.200 đồng/kg, trong đó chi phí nhiên liệu và vận chuyển chiếm tỷ lệ đáng kể.
Một số ngành nông nghiệp có thể hưởng lợi
Dù chi phí tăng, một số ngành nông nghiệp xuất khẩu có thể hưởng lợi gián tiếp từ biến động giá năng lượng.
Theo Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, giá cà phê quốc tế thường tăng trong giai đoạn chi phí logistics toàn cầu tăng. Năm 2024 - 2025, giá cà phê Robusta có thời điểm vượt 4.000 USD/tấn, mức cao nhất trong nhiều năm.
Ngoài cà phê, các sản phẩm trái cây xuất khẩu như sầu riêng, thanh long và chuối vẫn duy trì nhu cầu ổn định tại thị trường châu Á.
Cần giải pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu
Trước biến động của thị trường năng lượng toàn cầu, các chuyên gia khuyến nghị ngành nông nghiệp Việt Nam cần:
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng trong nông nghiệp có thể giúp giảm 10 - 15 phần trăm chi phí sản xuất trong dài hạn.